PRZEDAWNIENIE jest instytucją, która ogranicza w czasie możliwość dochodzenia roszczenia. Jego skutkiem jest to, że po upływie terminu przedawnienia ten, przeciw komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia.

Przy określaniu długości terminów przedawnienia dla roszczeń za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym (np. na skutek wypadku komunikacyjnego czy błędu lekarskiego), stosujemy art. 4421 par.1 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym:
„roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat 3 od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę”.
Powyższe stanowi generalną zasadę od której ustawodawca przewidział wyjątki. Otóż, jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku (np. wypadek komunikacyjny, nieumyślne spowodowanie śmierci, narażenie życia lub zdrowia), roszczenie o naprawienie szkody ulega przedawnieniu z upływem lat dwudziestu od dnia popełnienia przestępstwa bez względu na to, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia.

Dodać należy, że zbrodnią jest czyn zabroniony zagrożony karą pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat trzech albo karą surowszą, natomiast występkiem jest czyn zabroniony zagrożony nie wyższą niż 3 letnią karą pozbawienia wolności.

Przykład liczenie przedawnienia

W dniu 1 lipca 2010 roku Pani Hanna uczestniczyła w wypadku komunikacyjnym. W jego następstwie trafiła do szpitala, w którym zdiagnozowano liczne obrażenia ciała przekraczające czasem trwania 7 dni. Pan Piotr, sprawca wypadku, został uznany za winnego dokonania zarzucanego mu czynu i skazany na karę 2 lat pozbawienia wolności. Pani Hanna, pomimo dowiedzenia się o szkodzie i o osobie zobowiązanej do jej naprawienia już w dniu 1 lipca 2010, może zgłosić swoje roszczenia aż do dnia 1 lipca 2030 roku.

Przedawnienie roszczenia w razie wyrządzenia szkody na osobie

W przypadku wyrządzenia szkody na osobie (np. wskutek pozostawienia w trakcie operacji ciała obcego w jamie brzusznej pacjenta) przepisy Kodeksu cywilnego przewidują możliwość dochodzenia świadczeń odszkodowawczych, niezależnie od terminów przewidzianych w art. 4421 § 1 i 2. Jak wynika bowiem z art. 4421 § 3 „W razie wyrządzenia szkody na osobie, przedawnienie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia”.

Przykład szkoda na osobie
Pani Hanna w dniu 1 maja 2004 roku miała wykonaną operację wycięcia wyrostka robaczkowego. Po kilku latach zaczęła odczuwać poważne dolegliwości zdrowotne. Nie pomagały jej żadne lekarstwa ani środki przeciwbólowe. W dniu 15 lipca 2013 roku zgłosiła się do lekarza, który wykonał jej zdjęcie rentgenowskie. Okazało się, że w jamie brzusznej pozostawiono ciało obce – kawałek drenu lateksowego. Pani Hanna w swoim życiu miała przeprowadzoną tylko jedną operację – tę w dniu 1 maja 2004 roku. W związku z tym termin przedawnienia nie może skończyć się wcześniej niż w dniu 15 lipca 2016 roku.

Przedawnienie roszczenia o odszkodowanie w przypadku małoletnich

Obecnie, przepisy regulujące kwestię przedawnienia roszczeń za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym, przewidują także specjalny termin przedawnienia w przypadku wyrządzenia szkody na osobie małoletniego.

Zgodnie z art. 442 § 4 Kodeksu cywilnego: „przedawnienie roszczeń osoby małoletniej o naprawienie szkody na osobie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat dwóch od uzyskania przez nią pełnoletności”.

Przykład przedawnienie małoletnii
11-letni Marcin w dniu 30 września 2001 roku miał przeprowadzoną operację usunięcia wyrostka robaczkowego w Szpitalu w Warszawie. Podczas pobytu w placówce leczniczej doszło do zakażenia Marcina gronkowcem złocistym. W następstwie zakarażenia bakteriami gronkowca złocistego u Marcina doszło do zaburzenia rozwoju psychofizycznego. Biorąc pod uwagę wiek Marcina w dniu operacji wskazać należy, że co do zasady, roszczenie Marcina o naprawienie szkody nie może skończyć się wcześniej niż w 2010 roku.

Kwestie procesowe związane z zarzutem przedawnienia

Co istotne dla poszkodowanych, upływu terminu przedawnienia roszczeń nie uwzględnia Sąd z urzędu. To podmiot odpowiedzialny za szkodę musi podnieść zarzutu przedawnienia ażeby Sąd miał prawo badać czy faktycznie doszło do przedawnienia roszczeń.
Przykład
Na pierwszej rozprawie w sprawie o odszkodowanie za wypadek komunikacyjny, w którym obrażenia w roku 1993 poniósł Roman H., pełnomocnik pozwanego ubezpieczyciela podniósł zarzut przedawnienia. Zarzut został uwzględniony ze względu na upływ 20 lat od zdarzenia i Sąd powództwo oddalił.
Wskazać należy, że bieg przedawnienia przerywa się przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia, jak również przez uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje, oraz przez wszczęcie mediacji.

Klaudia Pierzchalska-Zielińska
Aplikant Adwokacki