Pipeline Konstruktion

W obecnym stanie prawnym, w którym do służebności przesyłu stosuje się odpowiednio przepisy o służebnościach gruntowych (art. 3054 k.c.), władza sądownicza przyjmuje, że nabycie służebności przesyłu może nastąpić także wskutek zasiedzenia. Niemniej, zważyć należy, że aktualnie kwestie te podlegają badaniu przez Trybunał Konstytucyjny.

Przed ustawowym uregulowaniem służebności przesyłu (art. 3051-3054 k.c.), w judykaturze przyjmowano, że służebność gruntowa może być związana także z przesyłem mediów (energii elektrycznej, gazu). Szeroko prezentowany był pogląd dopuszczający nabycie przez zasiedzenie, na podstawie art. 292 k.c., służebności odpowiadającej treści służebności przesyłu na rzecz przedsiębiorstwa (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 marca 2005 r., II CK 489/04,„Izba Cywilna” 2006, nr 5, s. 49, postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 8 września 2006 r., II CSK 112/06, „Monitor Prawniczy” 2006, nr 19, poz.1016, z dnia 4 października 2006 r., II CSK 119/06, nie publ. oraz uchwała Sądu Najwyższego z dnia 7 października 2008 r., III CZP 89/08, „Biuletyn SN” 2008, nr 10, s. 8).

W obecnym stanie prawnym, w którym do służebności przesyłu stosuje się odpowiednio przepisy o służebnościach gruntowych (art. 3054 k.c.), sądy orzekające w sprawach przyjmują, że nabycie służebności przesyłu może nastąpić także wskutek zasiedzenia.

Przepis art. 292 k.c. wymaga aby, oprócz zwykłych ustawowych przesłanek nabycia przez zasiedzenie, tzn. korzystanie z cudzej nieruchomości przez odpowiedni czas, zależnie od dobrej lub złej wiary, korzystanie łączyło się z istnieniem trwałego i widocznego urządzenia. Kodeks cywilny nie precyzuje pojęcia „trwałego i widocznego urządzenia”, pozostawiając uściślenie tego określenia wykładni na tle konkretnego stanu faktycznego. Wykładnia art. 292 k.c. powinna znajdować mocne oparcie w dyrektywie interpretacyjnej przepisów o zasiedzeniu, uwzględniającej aspekt konstytucyjnie gwarantowanej ochrony własności. Zasadą konstytucyjnie określoną, od której ustawodawca wyjątkowo odstępuje, jest nienaruszalność prawa własności. Instytucja zasiedzenia, mająca daleko idące skutki w odniesieniu do prawa własności, jest przykładem takiego wyjątkowego odstępstwa, wszelkie zatem wątpliwości nasuwające się przy jej interpretowaniu powinny być tłumaczone – co podkreślają także przedstawiciele nauki prawa cywilnego – na rzecz ochrony własności.

Przyjmuje się, że za trwałe i widoczne urządzenie, o którym mowa w art. 292 k.c., należy rozumieć trwałą postać widocznego przedmiotu będącego rezultatem świadomego działania człowieka, który ponadto odpowiada treści służebności pod względem gospodarczym, nie może ono zatem powstać wskutek działania sił natury. Chodzi tu o odpowiednie urządzenie materialne umożliwiające lub ułatwiające korzystanie z cudzej nieruchomości w zakresie treści służebności, sporządzone na obcej nieruchomości lub co najmniej wkraczające w jej sferę (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia 1969 r., II CR 516/68, OSNC 1969, nr 12, poz. 220 lub postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 2002 r., II CKN 160/00, nie publ.). Charakter tego urządzenia ma być trwały, a nie chwilowy i musi ono być widoczne (orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 1960 r., 2 CR 951/59, OSN 1961, nr 1, poz. 20). Jak wskazuje SN, zawsze od konkretnych okoliczności faktycznych będzie zależała ocena, czy określone dzieło pracy ludzkiej, jest trwałym i widocznym urządzeniem w rozumieniu art. 292 k.c. Orzecznictwo SN daje liczne przykłady trwałych i widocznych urządzeń są nimi np. rowy odwadniające, nasypy, studnie, groble, utwardzenia na gruncie szlaku drożnego, mostki albo osadniki widoczne na powierzchni ziemi wraz z dołączonymi do nich rurami kanalizacyjnymi znajdującymi się pod powierzchnią gruntu (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia 1969 r., II CR 516/68 i z dnia 4 lutego 1988 r., IV CR 45/88, OSNCP 1990, nr 2-3, poz. 33 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 kwietnia 2002 r., V CKN 972/00, OSP 2003, nr 7-8, poz. 100).

Interpretowanie pojęcia trwałego i widocznego urządzenia ma uwzględniać wyjątkowość instytucji zasiedzenia służebności. Uzależnienie zasiedzenia służebności od posiadania polegającego na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia niewątpliwie ma na celu ochronę właściciela nieruchomości, a także niedopuszczenie do przekształcania się przypadków grzecznościowego korzystania z cudzej nieruchomości w stosunki prawno rzeczowe dlatego wskazana dyrektywa interpretacyjna powinna odgrywać istotną rolę w procesie rozpatrywania, przez sądy, kwestii zasiedzenia.

Mecenas Kinga Wojtaszek
info@obronca.com.pl